Tweet

Haydar ERGÜLEN

Orta Sınıfın Düşüşü kitabı orta sınıfın çöküşünü; Sosyal Çürüme ise ‘hal-i pür melal’imizi anlatıyor.

Mithat Cemal Kuntay‘ın romanı aklıma geldi, İstanbul Düşerken. İstanbul düşerse Kudüs, o düşerse Şam muhabbeti milli bekamızın gözde klişelerinden oldu olmasına da, orta sınıf düşerse bunun cumhuriyetin ve laikliğin de sonu olacağını pek umursayan yok!

Orta sınıf düşerse Türkiye çöker! Kadın ve çocuk cinayetlerinden ergen zorbalığına pek çok şeyin yaygınlaşması sarsılan çağdaş değerlerin yerine daha iyilerinin konulamamasından. Hem niyet de bu değil zaten. Tek tipçi, buyrukçu, kadınlara meslek olarak annelik görevi biçen, yalnızca toplumsal değil ekonomik sorunların da dini terminolojinin egemenliğinde dile getirildiği bir rejim bu.

1923 Cumhuriyet Devrimi’nin oluşturmayı başardığı, kalıcı yatırımları bir ev ve arabayla sınırlı olmayan, sinemadan tiyatroya kültürel yatırımlar yapan, en önemlisi de çocuklarının eğitimini her şeyin önünde gören, refahtan payını almak cümlesi komik olur da, biraz nefes almak isteyen diyelim, dünyaya açık bir ortasınıf vardı!

İpek Özbey-Onur Alp Yılmaz Orta Sınıfın Düşüşü (İnkılap) kitabında, demokrasi ve ekonominin birlikte çöküşünün sonucunda orta sınıfın nasıl çöktüğünü farklı disiplinler ve bakış açılarından uzmanlarla yaptıkları söyleşilerle ortaya koyuyorlar.

Bu çöküşün getirdiği kavramlar da sorunun ekonomiyle sınırlı olmadığını, daralmayla birlikte yaşam tarzına müdahaleye de ortam hazırlandığının göstergeleri. Örneğin siyaset bilimci Alphan Telek’in ‘Prekarya’ kavramı, yeni bir sınıfı işaret ediyor, bağımlılıkla dilenme arasında bir sınıf bu. Kaynağı da orta sınıf! Sosyolog Ayşe Öncü de, mevcut rejim için eski orta sınıfın’ihtiyaç fazlası’ haline geldiğini söylüyor ki, akla hemen ihraç ettiğimiz doktorlar ve vize sırasındaki eğitimli gençli kgeliyor.

İpek Özbey’in sorularını da siyaset bilimci Onur Alp Yılmaz yanıtlıyor. Artık sosyal demokratlar tarafından ‘kamusal iyilik’ olarak benimsenen devlet içinde, özellikle 1980’de başlayan neoliberal dönüşümle orta sınıf değerlerinin köklü biçimde değiştiğini söylüyor.

Bu yitime karşılık Gezi ve Saraçhane direnişleriyle orta sınıfın kamusal ahlakını yeniden ortaya koyduğunu da ekliyor.

Kitaptaki söyleşileri okuyunca oldukça heyecanlı, gerilimli bir ekonomi ve demokrasi serüveni yaşadığımızı, kamusal alandaki mevzilerini terk etmek istemeyen orta sınıfın belki de Türkiye tarihinde ilk kez bu ölçüde ve yaygınlıkta direndiğini görüp sevinmek de mümkün, ama nice kayıplar pahasına!

Orta Sınıfın Düşüşü’yle eşzamanlı yayımlanan, Gülsen İşeri‘nin akademisyen Zeliha Bürtek‘le söyleşi kitabı Sosyal Çürüme de (İnkılap), sokağın haline içerden birinin bakışı, gözlemleri ve birbirinden ilginç, aynı zamanda da üzücü, korkutucu saptamalarıyla ‘hal-i pür melal’imizi anlatıyor.

Bürtek sosyolog, felsefeci, ayrıntılı söyleşisinde ‘sokak sosyologu’ diyebileceğimiz biçimde anlatıyor olup biteni. Bir tarihçi, ilahiyatçı, dilbilimci, ekonomist, sosyal psikolog, şehir plancısı gibi de bakıyor memleketin ahvaline.

“Yaşam ahlakına saygının yitirildiği” cümlesiyle başlıyor kitap, birey-toplum, insan-devlet, zengin-yoksul, sokak hayvanları, İstanbul Sözleşmesi’yle sürüyor.

Adaletsizliğin her konuda doğallaştığı, kutuplaşmanın yeni orta sınıf yaratmada en temel ‘enstrümanlar’ arasında yer aldığı, korkunun genel ruh haline dönüştüğü, adeta bir Özdemir Asaf şiiri gibi “Yeni bir evren yaratıldı/ adı yalnızlık evreni’ ironisinde insanın kimsesiz bırakıldığı, devletin şefkatle davranması gereken yurttaşına karşı kendini bir güvenlik zırhıyla donattığı, kamusal yaşam içinde cesaret gösterebilmenin, şarkının “sevmek birçok şeyi göze almaktır” dediği gibi hapse girmeyi göze almakla mümkün olduğunu… Gülsen İşeri’nin ayrı bir kitap olabilecek sıkılıktaki sorularına Zeliha Bürtek’in yanıtlarıyla rejimin ülkeyi ve insanı nasıl çürüttüğünün kitabı.

Orta Sınıfın Düşüşü/ İpek Özbey, Onur Alp Yılmaz/ İnkılap Kitabevi/ Söyleşi/136 s.

Sosyal Çürüme/ Zeliha Bürtek/ Söyleşi: Gülsen İşeri/ İnkılap Kitabevi/184 Sayfa

(Oksijen 02, 23.01.2026)